اورست مرتفع‌ترين قله جهان بشمار مي‌آيد که در رشته کوه‌هاي هيماليا واقع گرديده است. نوشتار حاضر بيان مطالبي مختصر است در مورد اين قله‌ي رفيع، ذکر صعودهايي که قبل از فتح قله صورت پذيرفته و اشاره‌اي نيز به صعود ايرانيان به قله ذکر شده است.

کوه اورست با ارتفاع 8850 متر (طبق آخرين اندازه‌گيري در سال 2008 ميلادي) در منطقه‌ي «هيمالياي خومبوروالينگ» قرار دارد. اين کوه بر روي خط الرأسي مرتفع قرار گرفته که در طول مرز نپال تا تبت از غرب به شرق و از جوآيو تا ماکالو امتداد مي‌يابد.

در نپال اين کوه ساگاراما به معني سر آسمان ناميده مي‌شود و تبتي‌ها آن را به نام چومولونگما به معناي مادر فداي زمين مي‌شناسند.

در حدود سال 1854 يک هيأت انگليسي نام قله را 15 نهاد و دو سال بعد آن‌ها توانستند ارتفاع قله 15 را 8839 متر اندازه گيري کنند و آن را به عنوان رفيع‌ترين قله عالم شناختند، اين اندازه‌گيري چندان پايدار نبود و بعد از آن هندي‌ها ارتفاع قله را 8848 متر مشخص و ثبت نمودند.

در نهايت در سال 1865 ميلادي انجمن جغرافيايي سلطنتي در لندن، قله‌ي شماره‌ي 15 را بعد از مساحي‌هاي «جورج اورست» نامگذاري مجدد نمود و با افتخار اين کشف رفيع‌ترين کوه جهان را اورست ناميدند.

تا پايان قرن بيستم ميلادي اورست از نظر تعداد صعودکنندگان با 873 صعودکننده پس از چوآيو (998 صعودکننده) قرار داشت. گرچه تعداد نفراتي از بيش از يک بار قله به صعود کردند 229 نفر مي‌باشد. از اين بين «آنگ رتيا» شرپاي پرتوان نپالي تا پايان سال 99 ميلادي با 10 صعود رکورددار بود، در واقع آن زمان اورست 1172 بار صعود گرديد، که 55 نفر نفر از صعودکنندگان را زنان تشکيل مي‌دادند. اين کوه با 165 کشته، گرچه پرتلفات‌ترين کوه هشت هزار متري به شمار مي‌رود اما با احتساب نسبت کشته‌ها به صعودها هفتمين کوه هشت هزار متري به شمار مي‌رود اما با احتساب نسبت کشته‌ها به صعودها هفتمين کوه پرتلفات محسوب مي‌شود. در مجموع در طي حدود نيم قرن تلاش بر روي اورست، مسيرهاي متعددي گشايش يافته که پرطرفدارترين آنها، مسير جنوبي که از گردنه‌ي جنوبي به قله‌ي منتهي مي‌شود و مسير شمالي از خاک تبت مي‌باشد.

شايد ذکر اين نکته جالب باشد که تا پايان قرن بيستم تنها کوهنوردان 36 کشور جهان نامشان در رديف فاتحان بام دنيا به ثبت رسيده و کشور ايران از لحاظ تعداد صعودکننده در رده 21 اين فهرست قرار دارد و بي شک نپالي‌ها با صعودهاي بيشمار خود در مقام نخست مي‌باشند. نخستين کاروان ايرانيان در سال 1352 شمسي به سرپرستي آقاي «علي اصغر امين نيا» تا کمپ اصلي اورست واقع در جبهه‌ي جنوبي پيش رفت اما به دليل پاره‌اي مشکلات، تنها به صعود قلل بوکالده به ارتفاع 5806 متر و کالاپاتار به ارتفاع 5450 متر بسنده نمود. همچنين در سال 1356 شمسي، اولين صعود مشترک ايران و چين تا ارتفاع 7500 متري بال شمالي، صورت گرفت که سرپرست تيم ايران آقاي «محمد خاکبيز» و سرپرست تيم چين آقاي «شي چاچون» بود. در نهايت در بهار سال 1377 کاروان 17 نفره‌ي ايران به سرپرستي آقاي صادق آقاجاني توانست از طريق مسير جنوبي، قله‌ي اورست را فتح نمايد و پرچم پرافتخار ايران را بر فراز بام دنيا به اهتزاز درآورد.

 

3-فعاليت‌هاي قبل از نخستين صعود قله

* در سال 1848 هيأت مساحي انگليسي با يک دوربين 500 کيلويي که نياز به 12 نفر جهت حمل داشت 38 مورد مساحي بر روي قله‌ي "b" از فاصله 108 تا 118 مايلي انجام داد و محاسبات ابتدايي ارتفاع قله 9200 متر ثبت نمود.

* در سال 1854 نقشه بردار و مساح انگليسي «ژنرال اندرو وا» اقدام به محاسبه‌ي مجدد ارتفاع قله‌ي "b" و همچنين اندازه‌گيري حوادث و فشار هوا کرد. اين قله به نام 15 نامگذاري مجدد شد.

* در سال 1856 بعد از دو سال محاسبه، تيم «وا» ارتفاع قله 15 را 8839 مقدار زيادي که دو آن را بلندترين قله کره زمين ناميد. اندازه‌گيري وا به مدت 10 سال باقي ماند، تا زماني که مساحي هندي‌ها ارتفاع قله را 8848 متر مشخص و ثبت کرد. اندازه‌اي که فقط حدود يک هزارم بلندتر از اندازه‌گيري اوليه بود.

* در سال 1865 انجمن جغرافيايي سلطنتي در لندن قله شماره 15 را بعد از مساحي‌هاي «جورج اورست» نامگذاري مجدد کرد و به افتخار اين کشف آن را قله‌ي اورست ناميد.

جورج اورست

 

* در سال 4 و 1903 قله اورست به وسيله‌ي «ج-کلاودوايت» از دره‌ي «خامپادازونگ» و از فاصله‌ي 94 مايلي شمار شرقي عکس برداري شد.

* 1913-«جان نوئل» که يک سروان ارتش انگليس بود سرپرستي يک هيئت کوچک را از طريق ثبت براي کشف و نقشه برداري مسير صعود قله اورست به عهده گرفت.

-معلم سابق مدرسه «جورج لي مالوري» و ديگر اعضاي تيم به لبه‌ي گردنه‌ي شمالي رسيدند و يک مسير عملي و مشخص را به سمت قله تعيين کردند.

* 1922-تحت سرپرستي ژنرال انگليسي «چارلز بروس» اولين تلاش جدي براي صعود قله انجام شد و با استفاده از کپسولهاي اکسيژن «جورج فينچ» و «جفري بروس» به ارتفاع 8320 متري رسيدند.

-اورست اولين قربانيان خود را با کشته شدن 7 شرپا بر اثر سقوط بهمن بر روي شيب‌هاي گردنه‌ي شمالي گرفت.

* 1924-زماني که ژنرال «بروس» بيمار شد سرگرد «ادوارد نورتون» سرپرستي سومين هيأت اعزامي انگليسي‌ها را بر عهده گرفت. «نورتون» بدون استفاده

از کپسول اکسيژن به ارتفاع 8580 متري رسيد، اين رکورد تا سال 1952 بجا ماند.

-«جورج مالوري» و «اندرو اروين» جايي در ارتفاع 8450 متري زماني که به سمت قله در حال حرکت بودند ناپديد شدند. آنها آخرين بار در حاليکه با قدرت به سمت قله در حرکت بودند توسط ژنرال «نوئل اودل» ديده شدند.

* 1933-چهارمين هيأت انگليسي به سرپرستي «هيوراتلج» به ارتفاع 8409 متري رسيد. ولي مشاجرات داخل تيم باعث شکست تيم شد. اولين عکس هوايي توط چارلز هيوستون برداشته شد.

* 1934-ديوانه يور کشايري «ماريوس ويلسن» که هيچ تجربه کوهنوردي نداشت به طور انفرادي اقدام به صعود قله نموده او در ارتفاع 6363 متري يخچال «رونگ بوک» کشته شد.

* 1935-اريک شيبتون پنجمين تيم انگليسي را سرپرستي کرد. اين تيم گردنه‌ي شمالي را صعود کرد و جسد «ماريوس ويلسن» را پيدا کرد. همچنين ارتفاع 26 قله بالاي 6000 متري را اندازه‌گيري کرد و مهمتر از همه اينکه با استفاده از نقشه برداري هوايي، نقشه‌اي با مقياس 1/20000از جبهه‌ي شمالي اورست تهيه نمود. اين نخستين قدمي بود که «شرپا تنسينگ نورگي» در آن حضور داشت.

* 1936-ششمين هيأت انگليسي که بوسيله‌ي «هيوراتلج» سرپرستي مي‌شد، به خاطر برخورد با هواي بد نتوانست بالاتر از گردنه‌ي شمالي برود.

* 1938-در يک تلاش سبکبار که بوسيله‌ي «تيل تيلمن» سرپرستي مي‌شد. تيم به ارتفاع بالاتر از نورتون دست يافت. تيم تيلمن ارزش‌هاي يک تيم کوچک و کم هزينه را به اثبات رساند.

* 1947-کوه

نورد کانادايي «ارل دن من» اقدام به تلاش انفرادي جهت صعود اورست کرد ولي تلاش وي در زير گردنه‌ي شمالي به ارتفاع 7150 متري متوقف شد.

* 1950-به دنبال اشغال تبت به وسيله‌ي چيني‌ها، دستيابي خارجيان به مسير شمالي و شرقي اورست به مدت سي سال ميسر نگرديد. پادشاهي نپال راه‌هاي ورود به اورست را گشود و يک گروه جهت راه پيمايي که دکتر چارلز هيوستون وتيلمن در آن حضور داشتند. به منطقه‌ي «سولوفومبو» در جبهه‌ي جنوبي اورست وارد شدند و اطلاعات مقدماتي درباره‌ي عبور از آبشار يخي را تهيه کردند. کوهنوردان فرانسوي قله آناپورنا را فتح کردند و بدين ترتيب نخسين قله‌ي 8000 متري صعود شد.

* 1951-«اريک شيپتون» يک هيأت اکتشافي را براي شناسايي يخچال خومبو سرپرستي کرد. اين تيم آبشار يخي را تا حدود دره سکوت (کم غربي CWM) صعود کرد. در اين تيم کوهنوردي نيوزلندي «ادموند هيلاري» نيز حضور داشت.

-«کلاوس بکولارس» دانمارکي در يک تلاش پنهاني قصد صعود قله اورست را از مسير شمالي داشت که در سمت زير گردنه‌ي شمالي زماني که شرپاي وي از ادامه همراهيش خودداري کرد مجبور به بازگشت گرديد.

* 1952-دو تيم سوئيسي اقدام به صعود قله اورست کردند. اولين تيم به ارتفاع 8595 متري بر روي پال جنوب شرقي رسيد. يکي از نفرات تيم که به اين نقطه رسيد شرپاي دارچلينگي تنسينگ نورگي بود. اين ششمين حضور او در يک تيم براي صعود قله اورست بود.

* 1953-در تاريخ 29

مي ادموند هيلاري و شرپا تنسينگ نورگي با استفاده از کپسول اکسيژن به قله اورست رسيدند. آنها عضو يک هيأت مديره بزرگ انگليسي به سرپرستي سرهنگ «جان هانت» بودند. پيش از «هيلاري و تنسينگ» بوردين و اوانز نخستين کساني بودند که به قله‌ي جنوبي 8750 متر رسيدند.

تهیه و تنظیم : محمد حسین رحمان ستایش