پنجشنبه, آبان 05, 1390 10:10:00 ب.ظ

اینک در عصری زندگی می‌کنیم که پدیده‌های آفرینش بر اثر هجوم انسان‌های متمدن در حال نابودی هستند.دیگر چهره واقعی طبیعت را جز در مناطق بسیار دور از تمدن و صنعت نمی‌توان دید.و انسان به حکم فطرت خویش ناگزیر از مشاهده شکوه طبیعت و تدبیر در این موهبت‌های الهی است . در چنین برهه زمانی کشورهای جهان از جمله ایران مصمم شدند تا تدابیری اتخاذ نمایند که حداقل قسمتی از انواع پدیده‌های طبیعی را حتا با صرف هزینه‌ها و زحمات بسیار به صورت دست نخورده و یا کمتر دست خورده حفاظت کنند.منطقه حفاظت شده بهرام گور نیز نمونه‌ای برجسته از مظاهر طبیعت ایران است که دارای مناظر منحصر به فرد ونادری از نظر زیبایی و تاریخی همراه با تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری است که تا حدی بکر و دست نخورده باقی مانده و به لطف تنوع جغرافیایی و اقلیمی سرشار از زیباییهای شگفت انگیزی می‌باشد که در این مختصر به معرفی آن می پردازیم. منطقه حفاظت شده به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و مرتع ، دشت ، آب ، کوهستان اطلاق می‌شود که از لحاظ ضرورت حفظ و تکثیر نصل جانوران وحشی،حفظ و احیای وضع طبیعی آن دارای اهمیت خاصی بوده و تحت حفاظت قرار می‌گیرد

موقعیت جغرافیایی منطقه حفاظت شده بهرام گور قطرویه: منطقهحفاظت شده بهرام گور در شرق شهرستان نی ریز و در مرز استان فارس وکرمان واقع شده واساسا منطقه‌ای نیمه صحرایی است. ارتفاع بلندترین قله آن دو هزار هفتصد و هشتادوهفت متر وپست‌ترین نقطه دشتی هزار و ششصد و هشتاد متر از سطح دریا می‌باشد .هوای منطقه در ارتفاعات متعدل ودر دشت‌ها به شکل کویری بروز می نماید . میزان بارندگی بین صد و پنجاه تا دویست وپنجاه میلیمتر متغیر و در بخش شر قی آن بیشتر از سایر مناطق است . حداکثر درجه حرارت در گرم‌ترین ماه سال سی و چهار و حداقل آن منفی پنج درجه سانتیگراد می‌رسد.

تاریخچه: این محدوده که قبلا بصورت منطقه آزاد کنترل می‌شد .در سال هزار و سیصد وپنجاه و یک با عنوان منطقه حفاظت شده بهرام گور تحت

کنترل اداره کل حفاظت محیط زیست فارس قرار گرفت که به جهت غنای زیستی بویژه گورخر آسیایی که نام خود را از نام یکی از پادشاهان ساسانی ایران به نام بهرام گور که علاقه فراوانی به شکار گور داشته، گرفته است . در روستای قطرویه که همجوار منطقه می بشد. خرابه‌ای اکنون وجود دارد که به گفته اهالی این روستا استراحتگاه بهرام گور در هنگام شکار بوده است وسعت این منطقه در حال حاضر چهارصد و بیست هزار هکتار می‌باشد که یک پنجم آن منطقه امن اعلام و هر گونه ورود دامءتعلیف و بهره برداری درآن ممنوع است.قسمت اعظم استان فارس با توجه وضعیت آب و هوایی کشور در ناحیه گرم و خشک و نیمه خشک قرار می‌گیرد که شهرستان نی ریز در شرق استان فارس قرار گرفته و استان‌های یزد، کرمان و هرمزگان همسایه می‌باشد . درچنین اقلیمی واقع گردیده است این شهر ستان بر اساس طبقه بندی آقای پابر کار شناس فائو در منطقه نیمه استپی قرار می‌گیرد.ٔ

عوارض طبیعی حفاظت شده بهرام گور : بر روی سلسله جبال زاگرس واقع شده و دارای رشته کوه‌ها و دره‌ها و دشت‌های نسبتا وسیعی به شرح زیر است. رشته کوههای کر سفید، زیارت، کوه سرخ بزرگدره‌های آغل سنگی،طبقی،چاه مروی،چاه تیز،گلو معدن،چاه سبز،گلیکو،چاه دراز،مغلی،چاه تنگل،چاه بید،چکو،چاه بادام،دشت‌های ریگ جمشید،ده وزیر،عین الجلال،چاه میل،پریا و گرد طول،شوریه و ده برین،چشمه انجیر،گزی و قطرویه. چشمه‌های فراوانی نسبتا خوبی در سطح منطقه حفاظت شده وجود دارد و در طول سال با توجه به میزان بارش متغیر و تعدادی از چشمه‌ها نیز فصلی می‌باشد که درتابستان و پاییز خشک می‌شوند دیگر مناطق آبی منطقه شامل تعداد زیادی چاه و قنات و سه دستگاه تلمبه بادی می‌باشد.

پوشش گیاهی: مراتع موجود از زمانهای قدیم مورد چرای سنگین قرار گرفته به طوری که در اکثر نقاط مفهوم واقعی خود را از دست داده است و هم اینک خاک در معرض فرسایش شدید قرار گرفته که با ادامه این روند روز به روز اوضاع پوشش گیاهی وخیمتر شده و در صورت عدم توجه به میزان تحمل منطقه منجر به نابودی کامل مراتع و فرسایش شدید خاک خواهد شد . ازدیاد جاده‌های دسترسی به معادن و حضور دام در جنگل تجدد حیات به طریق بذر را به حداقل سوق داده و قطع بیرویه در گذشته سبب گردیده تا تعداد درختان مادری کاهش یابد و در فرصت کوتاه بعد از توقف قطع شدید جنگل تا حدی به طریق دانه زاد یا بیشتر به صورت شاخه زاد حیات خود را باز یافته و سیمای کنونی را رقم زده است که اکثرا شاخه زاد ملاحظه می‌گردید. شرایط رویش درختان بنه تغریبا در تمامی منطقه حفاظتی بهرام گور فراهم می‌باشد و احیای جنگل بنه به روش دانه زاد و کیکم به روش شاخه زاد وبادام به روش دانه زاد مناسب منطقه بوده و نتیجه مطلوبی می‌دهد.در تیپ بنه اثرات تخریب مصنوعی بیشتر از تخریب طبیعی مشهود استو در میان تخریب مصنوعی چرای دام در جنگل و بیتوته دامدار و قطع درخت و سایر عوامل مخرب تر و از هشتادو پنج درصد فراتر رفته است.

گونه‌های گیاهی: به طور کلی عوامل آب و هوایی ، توپو گرافی و خاک در تشکیل گونه‌ها و جوامع مختلف گیاهی نقش اساسی دارند . در منطقه بهرام گور گونه‌های گیاهی به شرح زیر است: درمنه ، گونها ، قیچ ، آبنوس ، تاغ ، شوره ، جاشیر ، گل خنک ، بنه ، بادام وحشی ، کیکم و آنغوزه که دارای ارزش دارویی صنعتی و حفاظتی است.آویشن ، گل گاوزبان ، شیرین بیان ،زیره ، شاتره ،کاکوتی ، خاکشیر ، سریش ، اسکنبیل ، انجیر ، تنگس ، کلاه میرحسن ، گرگ تیغ ، کنگر، زو ، کوما ، رواس ، خشخاش وحشی ، شکر تیغال ، سیر و پیاز کوهی ، گونه‌ای شقایق زرد ، سالسولا ، کاروانکش ، کهورک ، چوبک ، ریش بز ، اسفند ، مرتلخ ، خوشک ، گز ، نی ، دافنه و خارشتر . ضمنا عرصه‌ای به میزان پنج هزار و پانصد هکتار در طرفین جاده قطرویه سیرجان به صورت عریان و فاقد پوشش گیاهی مطلوب و نمکزار می‌باشد.

حیات وحش :بهرام گور دارای اکوسیستمی نیمه کویری و نسبتا خشک بوده که به لحاظ آغاز اقلیم خشک از همین منطقه زیستگاه بسیار متنوعی برای گونه‌های متعددی از وحوش و گیاهان می‌باشد که تعدادی از آنها در کشور و قاره آسیا کمیاب هستند . وجودرشته کوههای نسبتا مرتفع و دشتهای وسیع و تپه ماهورهای متنوع موجب شده است که در طول سالیان گذشته وحوش این منطقه بطور طبیعی مورد حفاظت قرار گیرند . تعداد گونه‌های حیات وحش و جمعیت آنها که علاوه بر وضعیت مطلوب زیستگاهی توسط اداره کل حفاظت محیط زیست فارس نیز تحت کنترل ونظارت ویژه قرار دارد نسبتا مناسب بوده که می‌توان منبع ذخیره مهم ژنتیکی جانوری و گیاهی کشور و جهان در چنین اقلیمی محسوب گردد. گونه‌های مهم حیات وحش این منطقه عبارتند از: گورخر ، جبیر ، قوچ و میش ، خرگوش ، یوزپلنگ ، گربه وحشی ، گرگ ، کفتار ، شغال ، کل وبز ، تشی ، روباه معمولی . جبیر : جبیر حیوان علف خواری با تعداد نسبتا معدود و فعلاً در بعضی از دشت‌های بهرام گور مشاهده می‌شود.جبیر حیوان کوچکی است کهارتفاع شانه نوع نر آن به شصت و پنج سانتیمتر و وزن آن به بیست و پنج کیلو گرم بالغ می‌شودو نوع ماده آن تا حدودی کوچکتر است.جبیر از آهو کوچکتر و باریکتر است. نر و ماده آن هر دو شاخ دارند.شاخ جبیر از روبرو مستقیم به نظر می‌آید در حالی که شاخ آهو از روبرو خمیدگی مخصوصی شکل چنگ موسیقی دارد.جبیر ماده دارای شاخهای کاملا مستقیم است که از نظر طول به اندازه شاخ جبیر نر است ولی از نظر قطر نصف آن است. به دلیل زندگی در بیابانهای کم آب و علف جبیر به تعداد زیاد در یک گله دیده نمی‌شود .تعداد جبیرهای گله حداکثر ممکن است به بیست راس تا سی راس برسد. فصلجفتگیری در منطقه بهرام گور در شهریور و مهر ماه است.ماده هایک یا دو نوزاد در فروردین و اردیبهشت به دنیا می‌آورند. در سال‌های پرباران گاهی عمل زایمان در پاییز نیز تکرار می‌شود. گور خر : این حیوان وحشی علف خوار در بعضی از مناطق نیمه کویری ایران زیست می نماید .که مهمترین زیستگاه آن در حال حاضر منطقه حفاظت شده بهرام گور قطرویه می‌باشد. گور خر همان اسب وحشی غرب آسیاست.از زمانهای قدیم نژادهایی با این خصوصیات از مدیترانه تا مغولستان می زیستند . اما امروزه پراکندگی گور محدود به کویر مرکزی و قسمتهایی از خراسان ، کرمان و فارس است که اینها نیز در منطقه تحت حفاظت ویژه زندگی می‌کنند.کوچکترین نژاد آن یعنی گور سوریه امروزه احتمالا منقرض شده است. فنوتیپ ظاهری گور حدفاصل بین اسب و الاغ می‌باشد.گور پستاندار زیبایی است . پهلویش سفیدرنگ و یک نوار سیاه درشت دارد که از یالها شروع و به دم ختم می‌شود.ارتفاع شانه در نرها به صدوچهل سانتیمتر می‌رسد. ماده‌ها از نرها کوتاهتر و باریکترند.گور نر نسبت به قلمرو خود حالت مالکیت شدید دارد و از آن در مقابل گورهای نر دیگر شدیدا دفاع می‌کند.ماده‌ها در خرداد یا تیر ماه یک کره به دنیا می‌آورند. فصل جفت گیری بلافاصله بعد از زایمان آغاز می‌شود. بین گورهای نر در فصل جفت گیری مبارزه شدید و طولانی رخ می‌دهد. مبارزه با لگد کوبیدن و گاز گرفتن و تعقیب کردن همراه است. گورهای نر بالغ در این فصل همیشه زخمهایی بر روی شانه و گردن دارند. همچنین قسمتهایی از دم یا تمامی آن را از دست می‌دهند. تعداد نرهای هر گله تا سی راس می‌رسد . گاهی چند گله بهم نزدیک می‌شوند و گله بزرگتری را تشکیل می‌دهند که تعداد گورها به صد راس گور بالغ می‌رسد. اما گله‌های بزرگ دوام چندانی ندارند و سریعا از هم جدا می‌شوند.گورهای تنها و منزوی معمولاً نرهای جوانی هستند که نتوانسته اند گورهای ماده‌ای را به کنترل خود درآورند. یوزپلنگ: جمعیت این حیوان درگذشته نه چندان دور در اکثر نقاط کشور فراوان بود. اما به علت تخریب و از بین رفتن تعادل زیستگاهی و کاهش جمعیت وحوش خصوصا از بین رفتن حیواناتی آهو و جبیر و خرگوش که غذای اصلی این زیبای پر ابهت را تشکیل می‌دهند جمعیتش را کاهش داده به طوری که در حال حاضر جز در بعضی از مناطق نیمه کویری و حاشیه کویرهای ایران آن هم تعدادی انگشت شمار در کمتر کشوری یافت می‌شود.بجاست که در این مقوله یادی ازمحیط بانان با تجربه خصوصا و جعفرشکاری مرحوم جعفر ارچندانی که از بنیان گذاران منطقه بوده و حتی در راه حمایت از انفال دو عزیز گرانقدربه نامهای منصور و اکبر شکاری به انگیزه حفظ مظاهر الهی هدیه داده است و قسمتی اندک از خاطراتش را بخوانیم : جعفر می‌گوید :تا آنجا که یادم می‌آید آقای بیانی سه چهار روز همراه خودم برای تعیین حدود اربعه منطقه را باز دید می‌کرد بعداً رئیس استان آمد بدلیل وجود قلعه بهرام گور گفت نام این زیستگاه را منطقه حفاظت شده بهرام گور می نامیم که این اسم تا حالا ماندگار است . آن گور خری هم که گفته شده در چشمه عین الجلال دنبال دوچرخه می دوید قضیه اش این است که یکی نبود دو تا بود که توسط یکی از اهالی به بارکشی و غیر ه برده می‌شدند تا رام شوند ولی وقتی قانون شکار پا گرفت و در منطقه مقررات حفاظت اعلام شد ما آنها را در دشت رها کردیم. تا مدت‌ها در اطراف قطرویه ملاحظه می‌شدند تا سال پنجاه و هفت همین اطراف بودند ولی در دوره قبل از پیروزی انقلاب اسلامی که مامورین هم در اعتصاب بودند توسط افراد فرصت طلب شکار شدند البته همراه با حدود هزارتای دیگر . ولی با کمال تأسف افراد سودجو و یاقی پس از پیروزی انقلاب بی رحمانه به منطقه حفاظت شده حمله ور شدند وگورخرها ودیگر وحوش را آن چنان قلع وقمع نمودند که در همان اوایل پیروزی انقلاب و شروع حاکمیت قانون تعداد گورها به شمار انگشتان دست رسید گه همین تعداد هم بقیمت جان فشانی و خون دل خوردن مأمورین صدیق وایثارگر منطقه هراست گردید. البته تا کسی از نزدیک در جریان گرفتاری‌های منطقه نباشد شاید نتواند تصور کند که همین تعداد باقی مانده چگونه حفظ شده و در این سال چقدر تلاش شده که امنیت منطقه محفوظ بماند . با وجود خشکسالی سال گذشته و عدم زایش مناسب در حال حاضر متجاوز از صد راس گورخر در منطقه داریم و تعدادی هم جبیر و … .

پرندگان : از نظر تعداد گونه زیاد نیستند اما گونه‌های خاصی از پرندگان که شرایط زیستگاهی خشک و بیابانی را ترجیح می‌دهند و می‌توانند در اقلیم خشک زیست نمایند در این محدوده وجود دارند . این پرندگان کمیاب و قادر بر ارزش زیستی منطقه می افزایند .به علت عدم وجود تالاب و دریاچه و رودخانه پرندگان آبزی و کنار آبزی در منطقه زیست نمی‌کنند ولی در سالهای پرباران که آب در قسمت جنوب شرقی قطرویه بخشی از ارضی دشتی را فرا می‌گیرد تعدادی از پرندگان آبزی به بهرام گور مهاجرت می نمایند و جمعیت نسبتا زیادی از پرندگان خصوصا کبک و تیهو در این منطقه اطراق می‌کنند. پرندگان عمده منطقه عبارتند از: هوبره ،که در این محدوده بصورت بومی و مهاجر زیست می نماید از پرندگان غیر شکاری بزرگتر بوده و وجود آن در دشت‌های منطقه جلوه و ارزش فوق العاده‌ای به این زیستگاه قادر بخشیده و گاه با دو یا چهار تخم در بهرام گورزاد آوری را تداوم می‌دهد . کبک و تیهو ء بیشترین جمعیت پرندگان بهرام گور راتشکیل می‌دهند. از دیگر پرندگان می‌توان شاهین ، بالابان ، بحری ، دلیجه ، عقاب ، لاچین ، ترمتای ، جغدکوچک ، مرغ حق جنوبی ، سارکپه و زاغ بور ، کوکرشکم سیاه ، کبوتر چاهی ، قمری ، شبگردمعمولی ، سبزقبا ، زنبورخورک ، هدهد ، بادخورک ،دارکوب باغی ، چکاوگ ، سنگ چشم ، پری شاهرخ ، زاغ ، زاغ نوک سرخ ، غراب ، میوه خوار ، مگس گیرخالدار ، چکبوته‌ای ، کمر کولی ، کی لو ، چکچکها ، دم چتری ، گلوسرخ و دم جنبانک می‌توان نام برد. خزندگان: از آنجا که بهرا گور منطقه خشک و نیمه کویری است با بر خورداری از گونه‌های متعدد جوندگان و انواع حشرات محیط مناسبی را برای زیست تعدادی از خزندگان نظیر ( شتر مارشیرازی ، افعی شاخدار ، تیر مار ، مارهای گرگی ، مار پلنگی ، شتر مار ، مار قیطانی ، سوسمار ، مارمولک، بزمچه، لاگپشت ) دوزیستان و ماهی‌ها قنات را به وجود آورده است.

قابلیت‌های گردشگری منطقه

چون بهرام گور بین سه استان فارس ،کرمان و یزد واقع شده و از سویی جاده شیراز ، بندر عباس و کرمان از کنار این منطقه عبور می‌نماید از موقعیت بسیار مطلوبی برای جذب گردشگر برخودار است .وسعت زیاد منطقه و تنوع زیستی آن و آب و هوای نسبتا خوب و دیدن گونه‌های گیاهی به ویژه در فصل بهار که سراسر محدوده را گل و سبزه فرا می‌گیرد و حیوانات وحشی متنوع منطقه خصوصا جمعیت بسیار زیاد کبک که همگی انگیزه‌های مهم فراخوان توریست می‌باشد

اقلیم

متوسط سالیانه درجه حرارت در قطرویه بالغ بر هفده درجه سانتیگراد است . حداقل درجه حرارت منفی نه درجه وحداکثر مطلق آن چهل ویک درجه سانتیگراد است . میزان کل بارندگی از سال هزار و سیصد و شصت وچهار تا پایان سال هزاروسیصد و هشتاد ویک یعنی طی هفده سال سه هزار و دویست و پنجاه و پنج میلیمتر بوده است. گرمترین ماه سال مرداد ماه و مرطوب‌ترین ماه اسفند ماه می‌باشد.جهت وزش بادها در تابستان از شرق به غرب و در زمستان از شمال به جنوب می‌باشد.

ارسال نظر برای این مورد بسته شده است